ราชสกุล มนตรีกุล หรือ มนตรีกุล ณ อยุธยา

          ราชสกุลนี้หม่อมหลวงเชื้อ มนตรีกุล มหาดเล็กกองตั้งเครื่องในขณะนั้น เป็นผู้รับพระราชทานนามสกุลจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว

          ส่วนพระองค์ต้นราชสกุลนั้นมีพระนามว่า พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุ้ย กรมหลวงพิทักษ์มนตรี พระโอรสลำดับที่ ๕ ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ กับเจ้าขรัวเงิน

          พระสัมพันธวงศ์เธอ กรมหลวงพิทักษ์มนตรี มีพระนามเดิมว่า จุ้ย ประสูติในสมัยกรุงธนบุรี เมื่อปี ๒๓๑๓ เป็นหลานน้าในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ทรงเป็นพระบรมวงศ์ที่มีอำนาจมากในแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เพราะได้ทรงกำกับกรมวังและกรมมหาดไทย ทั้งยังเป็นที่ปรึกษา มีหน้าที่ถวายความเห็นในการบริหารราชการทุกๆ ด้าน
.
          พระองค์ทรงเป็นนักปราชญ์ เชี่ยวชาญงานช่างและงานออกแบบ ทรงเป็นผู้คิดค้นและประดิษฐ์เกรินบันไดนาคด้วยฝีพระหัตถ์ ให้เป็นอุปกรณ์อัญเชิญพระโกศขึ้นลงราชรถและพระเมรุมาศในงานพระราชพิธีพระศพของเจ้านาย
.
          พระองค์ยังมีพระปรีชาด้านนาฏศิลป์ โดยทรงเป็นกวีและนักการละคร ทรงเป็นผู้ประพันธ์ดนตรีเพลงตับดาวดึงส์ และเป็นผู้ประดิษฐ์ท่ารำเพื่อประกอบการแสดงระบำดาวดึงส์ จนเป็นแบบอย่างมาถึงปัจจุบัน นอกจากนี้ยังได้ทรงงานเป็นที่ปรึกษาคิดกระบวนท่ารำให้บทพระราชนิพนธ์เรื่องอิเหนาของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
.
          พระสัมพันธวงศ์เธอ กรมหลวงพิทักษ์มนตรี สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ ๒ เมื่อปี ๒๓๖๕ พระชันษา ๕๓ ปี มีพระโอรส พระธิดารวมทั้งสิ้น ๓๗ องค์ โดยความสามารถทางการละครนี้ ยังได้ตกทอดมายังพระโอรส พระธิดา และผู้สืบเชื้อสาย โดยเฉพาะหม่อมเจ้าแบน หม่อมราชวงศ์ตาบ มาจนถึงหม่อมหลวงต่วนศรี มนตรีกุล และหม่อมหลวงตาด มนตรีกุล ซึ่ง 2 ท่านหลังนี้ต่อมาได้เป็นหม่อมในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวรวรรณากร กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ พระบิดาแห่งการละครร้องของไทย

ขอขอบคุณข้อมูล
หนังสือ "เชื้อเจ้า เล่ม ๑" สำนักพิมพ์ ๒๓๒๕
โดย สมประสงค์ ทรัพย์พาลี จัดพิมพ์ พ.ศ. ๒๕๕๗

..........................................................................................................................................................................................

ปรับปรุงหน้านี้ครั้งล่าสุด