.......................

 

...๙ อยู่ในพระราชอาณาเขตรพึ่งพระบารมี ได้อยู่เย็นเปนศุขสืบมา ล่วงกาลได้กว่าร้อยปีเปนกำหนด ควรที่มหาชนจะนับถือสักการบูชาแล้วตั้งจิตรคิดฉลองพระเดชพระคุณโดยความกตัญญูกตเวที ให้พระบรมราชประเพณีวงศดำรงยืนยาวสืบไปในภายน่า ฯ สมเด็จพระประถมบรมมหาไปยกาธิบดีพระองค์นั้น ได้เสด็จอุบัติในมหามาตยตระกูลโบราณในครั้งกรุงทวาราวดีศรีอยุธยา ได้ทำราชการสืบตระกูลตั้งนิวาศนสถานอยู่ในกำแพงพระนคร พระองค์มีพระโอรสพระธิดา ซึ่งร่วมพระมารดาเดียวกันห้าพระองค์ ที่ ๑ คือกรมสมเด็จพระเทพสุดาวดีอันเป็นต้นเชื้อวงศแห่งเจ้านายวังหลังเพราะเปนพระมารดาของกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข แลเจ้าฟ้ากรมหลวงธิเบศรบดินทร์ เจ้าฟ้ากรมหลวงนรินทรรณเรศ ซึ่งยังมีพระนัดดา ปะนัดดา ปรากฏอยู่จนกาลทุกวันนี้ ฯ ที่ ๒ พระเจ้าขุนรามณรงค์ ซึ่งสิ้นพระชนมเสียแต่ครั้งกรุงทวาราวดีศรีอยุทธยา เหลือแต่พระธิดาได้เสด็จอยู่จนถึงกรุงรัตนโกสินทร์นี้ มีพระนามปรากฏณภายหลังว่ากรมขุนรามินทรสุดา ก็เปนอันหมดเชื้อพระวงศอยู่เพียงนั้น ฯ ที่ ๓ กรมสมเด็จพระศรีสุดารักษ์อันเปนต้นเชื้อวงศของเจ้านายอีกหมู่หนึ่ง ซึ่งเรียกตามคำสามัญว่าเจ้ากรมหลวงกรมขุน เพราะเปนพระมารดาของเจ้าฟ้ากรมหลวงเทพหริรักษ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี เจ้าฟ้ากรมขุนอิศรานุรักษซึ่งยังมีพระนัดดาปะนัดดาปรากฏอยู่จนกาลทุกวันนี้โดยมากแลพระองค์เปนพระมารดาของกรมสมเด็จพระศรีสุริเยนทรามาตย์ ซึ่งเปนสมเด็จ...

...๔๓ กัณฑ์ที่ ๓ พระราชประวัติเมื่อเสด็จดำรงศิริราชสมบัติ

บัดนี้จะได้รับพระราชทาน ถวายวิสัชชนาในคิหิสามีจิ ปฎิบัตยานุโมทนากถา แลพระราชประวัติในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวจำเดิมแต่ได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติบรมราชาภิเศกแลทรงประพฤติราชกิจน้อยใหญ่ในการที่จะรักษาพระนครขอบขันธสีมาปกป้องพระบรมวงศานุวงศเสนาพฤฒามาตย์ราษฎรประชาให้เปนผาสุกสวัสดิทั่วหน้าจนตลอดเวลาเสด็จสู่สวรรคต พรรณนาข้อความในพระราชกรณียกิจแลเหตุการอันเกิดในรัชกาลนั้น จำแนกเปนหมวด ๆ โดยย่อ พอเปนที่ทรงรฦกถึงพระเดชพระคุณแลทรงประสาทสังเวค ดำเนินความว่า ฯ เมื่อปีวอกฉศกจุลศักราช ๑๑๘๖ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาไลยทรงพระประชวรไข้พิศม์อันแรงกล้ามิได้รู้สึกพระองค์ ไม่ได้ทรงดำเนินพระบรมราชโองการพระราชทานมอบเวนศิริราชสมบัติ แด่พระบาทสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชอย่างพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกย์ ด้วยพระประชวรอยู่เพียงสามเวลาก็เสด็จสวรรคต ในขณะนั้นเจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี ซึ่งเปนประธานในราชการแผ่นดินสิ้นพระชนม์ล่วงไปก่อนแล้ว ยังแต่พระบรมวงศานุวงศแลท่านเสนาบดีซึ่งเปนประธานในราชการ ก็ส้วนแต่เปนผู้ชื่นชมนิยมยินดีต่อพระปรีชา ๗...

...๔๗ กำกับคับบัญชาโดยมาก ในกรมมหาดไทยนั้นเมื่อกรมหลวงพิทักษมนตรีสิ้นพระชนม์แล้ว กรมขุนอิศรานุรักษ์ได้ทรงกำกับบังคับการต่อมาครั้นเมื่อขุนอิศรานุรักษ์สิ้นพระชนม์แล้ว หม่อมไกรสรซึ่งเปนกรมหลวงรักษรณเรศ ได้ช่วยราชการมาจนตลอด แลว่าการตลอดถึงกรมวังด้วย ในกรมพระนครบาล กรมหมื่นสุรินทรรักษได้ทรงบังคับบัญชา ครั้นเมื่อสิ้นพระชนม์แล้ว กรมพระพิพิธโภคภูเบนทร์ เมื่อยังเปนกรมขุนพิพิธภูเบนทร ได้ทรงกำกับช่วยราชการในกรมนั้น ด้วยเหตุฉนั้นเสนาบดีว่างตำแหน่งอยู่ช้านานเท่าใด ราชการนั้นก็ไม่เสียไปเพราะมีพระบรมวงศานุวงศทรงกำกับอยู่ แลได้ทรงยกย่องตั้งแต่งข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยนอกนั้น ทั้งในกรุงหัวเมือง เต็มตามตำแหน่ง การศึกษาสงครามซึ่งมีในรัชกาลนั้นเริ่มต้นแต่เมื่อปีรกาสัปตศกจุลศักราช ๑๑อนุเจ้าเมืองเวียงจันทร์ลงมาเฝ้าทูลลอองธุลีพระบาทในการพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาไลยมีข้อบาดหมางด้วยโลภเจตนา ครั้นเมื่อกลับขึ้นไปยังเมืองเวียงจันท์แล้ว จึ่งปฤกษาพร้อมด้วยบุตรหลานแสนท้าวพระยาลาว่าในกรุงพระมหานครในเวลานี้เจ้านายทมีพระชนม์พรรษามากเปนผู้ใหญ่ก็ล่วงไปเสียโดยมาก ยังมีแต่เจ้านายซึ่งมีพระชนมพรรษาน้อย ไม่คล่องแคล่วชำนิชำนาญในการสงคราม ฝ่ายอังกฤษก็มารบกวนอยู่ เห็นว่าจะหักหาญเอาพระนครได้โดยง่าย จึ่งได้คิดอ่านเกลี้ยกล่อมแลกดขี่หัวเมืองลาว ซึ่งยังมิได้อยู่ในอำนาจ ให้ยินยอมเข้าเปนพวกตัวได้ตลอดลงมาจนจดแดน...
.............................................................................
 
หมายเหตุ : สิ่งที่รวบรวมไว้นี้ หากจะพึงมีข้อมูลใดผิดพลาดไป ผู้ดูแลเว็บไซต์ของวัดสัมพันธวงศ์ขอน้อมรับคำแนะนำ เพราะจุดประสงค์เพียงต้องการรวบรวมไว้ให้อ่านเพิ่มเติม เป็นการทำความรู้จักประวัติของพระองค์ท่านมากขึ้น สำหรับการอ้างอิงที่มาของข้อมูลนั้น ได้ใส่ลิงค์อ้างอิงไว้ตามหัวข้อนั้น ๆ ด้วยแล้ว