ภายหลังจากที่สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี ทรงสถาปนาบูรณะปฏิสังขรณ์ใหม่ถวายเป็นพระอารามหลวงแล้ว มีเจ้าอาวาสครองวัดสืบมาถึงยุคปัจจุบันรวม ๑๑ รูป โดย ๓ รูปแรก คือ

          ๑. พระอธิการไพฑูรย์

          ๒. พระอธิการบุญมา

          ๓. พระครูศรีธรรมาลังการ

          เจ้าอาวาสทั้ง ๓ รูปนี้ ไม่มีลายลักษณ์อักษรแน่ชัดว่าแต่ละท่านมีชาติภูมิอยู่ที่ไหน อุปสมบทเมื่อไร ในระหว่างที่ท่านดำรงตำแหน่งเป็นเจ้าอาวาส ได้ทำอะไรไว้บ้าง เพียงแต่เล่ากัน ต่อ ๆ มา ไม่อยู่ในชั้นที่พอจะถือเป็นหลักฐานได้ เพราะเป็นเรื่องในอดีตที่ขาดผู้รู้เห็นยืนยันให้แน่นอนไปได้

          ยุคพระครูปาน เป็นเจ้าอาวาส เมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดให้พระธรรมไตรโลกาจารย์ (อู่) ไปครองวัดสุทัศน์เทพวราราม ใน พ.ศ. ๒๓๗๗ พระครูปานได้เป็นเจ้าอาวาสครองวัดต่อมา ในฐานะที่ท่านเป็นเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ประวัติความเป็นมาเกี่ยวกับชาติภูมิ กรณียกิจ สมณศักดิ์ของท่านน่าจะปรากฏพิศดารกว่านี้ แต่กลับไม่ปรากฏเลย จะเป็นเพราะเหตุไรไม่มีผู้ใดทราบ แม้หลักฐานในพงศาวดารก็หาปรากฏให้เห็นแต่อย่างไรไม่ ทราบแต่เพียงว่าท่านเป็นเจ้าอาวาสครองวัดเกาะต่อมาจนสิ้นอายุของท่าน

          แต่เคราะห์ดีที่มีเหตุการณ์เกี่ยวเนื่องด้วยโอสถศาลาวัดเกาะเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย แม้เรื่องที่เกิดขึ้นนั้นจะกล่าวขึ้นลอย ๆ ไม่ระบุชัดว่าเป็นเรื่องยุคใดสมัยใด ใครเป็นเจ้าอาวาสหรือสมภารวัดเกาะในขณะนั้นก็ตาม แต่เผอิญวันเดือนปีไปใกล้เคียงกับยุคที่ท่านพระครูปานเป็นเจ้าอาวาสพอดี จึงอนุมานโดยคาดคะเนว่า เรื่องที่เกิดขึ้นระหว่างวัดเกาะกับโอสถศาลาวัดเกาะ เป็นเรื่องในสมัยของท่านแน่นอน ถึงกระนั้นก็ไม่มีผู้ใดจะยืนยันไปได้ว่าใช่หรือไม่ใช่ ขอท่านที่สนใจโปรดพิจารณาและติดตามถึงเรื่องราวที่จะกล่าวต่อไป

          ความว่าที่โอสถศาลาวัดเกาะ มักจะมีฝรั่งด้วยกันมาแวะเยี่ยมเยียนเสมอ วันหนึ่ง เป็นวันที่ ๘ กันยายน พ.ศ. ๒๓๗๘ มิสเตอร์ฮันเตอร์ (คนไทยนิยมเรียกว่านายหันแตร) พากับตันเวลเลอร์มาเยี่ยมโอสถศาลาวัดเกาะ ในขณะที่มิสเตอร์ฮันเตอร์คุยกับพวกมิชชันนารี่เพลินอยู่นั้น กัปตันเวลเลอร์นึกอย่างไรไม่ทราบ คว้าเอาปืนคู่มือเดินเข้าไปวัดเกาะ พอดีมีนกพิราบฝูงหนึ่งกำลังจับกลุ่มอยู่บนหลังคาพระอุโบสถ กัปตันเวลเลอร์เห็นเป็นโอกาสที่จะได้ทดลองความแม่นยำในการยิงปืนของตน จึงยกปืนประทับบ่าปล่อยกระสุนไปนัดหนึ่ง ถูกนกพิราบเคราะห์ร้ายล่วงลงมาดิ้นขาดใจตายอยู่ในบริเวณลานพระอุโบสถ

          ขณะนั้นพระสงฆ์กำลังสวดมนต์ทำวัตรเย็นอยู่ เสียงปืนในวัดทำให้พระสงฆ์องค์เณร ตลอดถึงชาวบ้านใกล้เคียงซึ่งเข้าใจว่าคงจะไม่เคยได้ยินได้ฟังบ่อยนักตกใจพากันออกมาดูด้วย เมื่อทราบว่าอะไรเป็นอะไรแล้ว พระสงฆ์จึงได้ว่ากล่าวตักเตือนกัปตันเวลเลอร์แต่โดยดี ว่านกที่อยู่ในวัด คนไทยถือ เพราะการฆ่าสัตว์ในวัดถือเป็นบาปหนัก ทั้งเป็นการดูหมิ่นเหยียดหยามต่อปูชนียสถานอันศักดิ์ของพระศาสนาและของชาวพุทธด้วย ชะรอยว่าภาษาไทยที่พระพูดนั้น กัปตันเวลเลอร์คงจะฟังไม่ออกหรืออย่างไรก็เหลือเดา มิฉะนั้นก็อาจถือตัวว่า เป็นผู้มีอารยธรรม มีการศึกษาดี มีร่างกายใหญ่โตกว่า ยิ่งกว่านั้นก็ยังมีอาวุธอยู่ในมือ จึงไม่ยอมเชื่อฟัง พยายามเถียงและอ้างเหตุผลและสิทธิต่าง ๆ ด้วยภาษาของตน พระไทยก็คงจะฟังไม่รู้เรื่องเช่นกัน ครั้นมาได้เห็นกัปตันเวลเลอร์ดื้อดึงยกปืนขึ้นเล็ง ด้วยหมายจะยิงนกต่อไปอีก พระสงฆ์และชาวบ้านทั้งนั้นเห็นว่า พูดกันด้วยสันติวิธีไม่ได้ผล จึงลงมติให้ใช้อาญาวัดเพื่อยุติการข่มเหงน้ำใจและเหยียบย่ำลบหลู่ต่อสถานที่อันศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวพุทธทุกคนเคารพสักการะเป็นอย่างสูง ผลจึงปรากฏว่าอาญาวัดชงัดนัก สามารถสกัดความดื้อรั้นของกัปตันเวลเลอร์ได้เป็นอย่างดี ถ้าพูดอย่างสมัยปัจจุบันพื้น ๆ เขาเรียกว่าคางเหลือง เพราะได้รับบาดเจ็บถึงสลบ แต่ไม่ถึงตาย ซ้ำปืนก็ถูกยึดเสียด้วย

          ฝ่าย มร.ฮันเตอร์ พอทราบเรื่องก็คว้าปืนคู่มืออีกกระบอกหนึ่งวิ่งเข้ามาในวัด หมายจะช่วยพวก แต่พอเห็นพระสงฆ์และชาวบ้านซึ่งยืนดูเหตุการณ์เหลืองอร่ามเต็มลานวัด จึงได้สติไม่กล้าทำอะไรรุนแรง เพียงแต่ต่อว่าด้วยคำพูดค่อยข้างยืดยาว ซึ่งเข้าใจว่าทั้งพระและชาวบ้านก็คงจะไม่เข้าใจความหมายอีกเช่นกัน หมอบรัดเลย์ (คนไทยเรียกว่าหมอปลัดเล) เล่าไว้ว่า ถ้า มร.ฮันเตอร์ มิได้เป็นผู้มีเจ้านายไทยในสมัยนั้นรู้จักกว้างขวางแล้ว คงถูกพระท่านขนาบหมอบไปอีกคนหนึ่ง ในฐานะบังอาจถือปืนเข้าไปจะช่วยพวกของตน ซึ่งกระทำผิดต่อสถานที่อันควรแก่การเคารพบูชาของพุทธศาสนิกชนอีกคนหนึ่งเป็นแน่

          เมื่อเรื่องนี้ทราบถึงท่านเจ้าอาวาส ท่านเห็นว่าการใช้อาญาวัดโดยไม่ได้รับอนุญาตจากท่านนั้นมีความผิด ทั้งการลงอาญาเช่นนั้น เป็นการผิดหลักคำสอนของพระพุทธศาสนาด้วย เพราะพระศาสนาสอนให้เอาชนะคนไม่ดีด้วยความดี ชนะคนโหดร้ายด้วยเมตตา และสอนให้ระงับเวรด้วยการไม่จองเวร การที่กัปตันเวลเลอร์ถูกลงอาญาเช่นนั้น แม้ถือว่าได้รับผลกรรมสนองบาปที่เขากระทำลงไปแต่ก็เป็นการสนองที่ผิดหลักธรรมในพระพุทธศาสนา เพราะรวดเร็วและหนักหน่วงเกินไป ผู้ที่ช่วยกันลงมือใช้อาญาวัดนั้น ก็ชื่อว่าได้ช่วยกันประกอบกรรมชั่วขึ้นในเขตปูชนียสถาน ผิดระเบียบและวินัยสงฆ์อย่างร้ายแรง สมควรจะได้รับผลสนองเช่นเดียวกัน ท่านจึงให้สอบสวนเอาตัวมาลงโทษ โดยให้นั่งผึ่งแดดเสียครึ่งวัน และออกประกาศห้ามมิให้พระสงฆ์ในวัดติดต่อพูดจากับฝรั่งอีกต่อไป

          พอเกิดเรื่องอันน่าสลดใจนี้ได้ไม่นาน นายกลิ่นเจ้าของบ้าน คงจะไม่พอใจที่ฝรั่งเข้าไปก้าวร้าวรุกรานทะเลาะวิวาทกับพระสงฆ์ถึงในวัด จึงไปขับไล่พวกมิชชันนารี่ให้ออกจากบ้านของตนไป ในวันที่ ๑๔ กันยายน ๒๓๗๘ คือหลังจากเกิดเรื่องในวัดได้ ๗ วัน โดยอ้างว่าในหลวงจะเสด็จมาวัดเกาะ เมื่อทรงทราบเรื่องเข้าตนจะถูกลงพระราชอาญา พวกมิชชันนารี่จึงได้ย้ายออกไปจากบ้านนายกลิ่น เมื่อวันที่ ๕ ตุลาคม ศกเดียวกัน เป็นอันว่า โอสถศาลาวัดเกาะซึ่งเป็นชนวนก่อเรื่องวุ่นวายในครั้งนั้น ก็พลันต้องสิ้นชื่อไปด้วย

          ยุคพระเนกขัมมมุนี (คง) เป็นเจ้าอาวาส เมื่อพระครูปาน เจ้าอาวาสมรณภาพลง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดให้พระครูไกสรวิลาส หรือพระเนกขัมมมุนี (คง) ในกาลต่อมา จากวัดสุทัศน์เทพวราราม มาเป็นเจ้าอาวาสครองวัดเกาะต่อไป

          ท่านเจ้าอาวาสรูปนี้ มีชาติภูมิอยู่บ้านดอนตะแบก จังหวัดปราจีนบุรี เกิดปีมะแม ตรีศก จุลศักราช ๑๑๗๒ พุทธศักราช ๒๓๕๔ เมื่อมีวัยสมควรแก่การศึกษาได้เข้ามาศึกษาอักษรสมัยในสำนักวัดสามจีน (วัดไตรมิตรวิทยาราม) ต่อมาได้บรรพชาเป็นสามเณร ศึกษาภาษาบาลีเบื้องต้นจากพระธรรมสังวร ต่อมาได้ศึกษากับพระธรรมไตรโลกาจารย์ (อู่) วัดสัมพันธวงศ์ อุปสมบทเมื่อปีเถาะ ตรีศก จุลศักราช ๑๑๙๓ พุทธศักราช ๒๓๗๔ ณ พัทธสีมา วัดเกาะแก้วลังการาม มีพระธรรมไตรโลกาจารย์ (อู่) เป็นพระอุปัชฌาย์ อุปสมบทแล้วเข้าสอบบาลีที่วัดพระเชตุพน เป็นเปรียญ ๔ ประโยค ได้รับพระราชทานพัดยศเปรียญพื้นแพรน้ำเงินลายทอง มีนิตยภัต (เข้าใจว่าเดือนละตำลึงกึ่ง)

          เมื่อทรงพระกรุณาโปรดให้ย้ายพระธรรมไตรโลกาจารย์ ไปเป็นเจ้าอาวาสวัดสุทัศน์ ฯ ท่านย้ายตามพระอุปัชฌาย์ไปอยู่ที่วัดสุทัศน์ ฯ ด้วย เมื่อพระธรรมไตรโลกาจารย์ เลื่อนสมณศักดิ์เป็นพระพิมลธรรม ท่านได้รับแต่งตั้งให้เป็นพระครูคู่สวดฐานานุกรมตำแหน่งพระคู่สวดที่ พระครูไกรสรวิลาส

          ต่อมา พระครูไกรสรวิลาส (คง) เจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศ์ เกิดความพอใจในการปฏิบัติธรรมวินัยฝ่ายธรรมยุติ จึงทูลขอพระบรมราชานุญาตจากพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทำญัตติกรรมเป็นพระภิกษุฝ่ายธรรมยุติกนิกาย พร้อมด้วยสหธรรมิกที่ร่วมใจใคร่จะปฏิบัติตาม รวม ๑๒ รูป มีพระบรมราชโองการโปรดให้พระอมราภิรักขิต (เกิด) วัดบรมนิวาส เป็นผู้จัดการ เมื่อพุทธศักราช ๒๓๙๘ การทำญัตติกรรมครั้งนี้ ไปทำที่วัดบรมนิวาส มี พระกัสสโป พระราชาคณะรามัญนิกาย เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอมราภิรักขิต (เกิด) เป็นพระกรรมวาจาจารย์ พระมหาบุญ เปรียญ ๓ ประโยค วัดบรมนิวาสเป็นพระอนุสาวนาจารย์ เมื่อญัตติกรรมเป็นธรรมยุตเรียบร้อยแล้ว ท่านกลับมาอยู่วัดสัมพันธวงศ์ตามปกติ ส่วนภิกษุที่ไม่ยินดีที่จะทำการญัตติกรรมร่วมกับท่าน ต่างพากันแยกย้ายไปอยู่วัดปทุมคงคาบ้าง วัดสามจีนบ้าง ลาสิกขาเสียบ้าง คงเหลืออยู่แต่ที่คณะของท่าน ภิกษุสามเณรวัดสัมพันธวงศ์ หรือวัดเกาะ จึงเป็นพระเณรในสังกัด ธรรมยุติกาสืบมาแต่ครั้งนั้น

          พระครูไกรสรวิลาส (คง) เป็นผู้มีศีลาจารวัตรสงบเรียบร้อย เคร่งครัดปฏิบัติธรรมวินัย เป็นเหตุนำความเลื่อมใสแก่ผู้ได้พบเห็น ในส่วนการบำเพ็ญปรัตถประโยชน์ตามสติกำลังความสามารถเท่าที่ท่านจะทำได้ เพราะอัธยาศัยส่วนตัวเป็นพระสมถะมักน้อย พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงทรงพระกรุณาโปรดให้เลื่อนสมณศักดิ์พระครูไกสรวิลาส (คง) ขึ้นเป็นพระราชคณะมีราชทินนามว่า "พระเนกขัมมมุนี" เป็นที่น่าเสียดายว่าการประพฤติพรหมจรรย์ของท่านไปไม่ได้ตลอด เพราะท่านมาปรารภถึงโรคาพาธ ซึ่งมาเบียดเบียนทำร่างกายของท่านให้ทุพพลภาพ ไม่สะดวกในการจะดำรงพรหมจรรย์ให้ยั่งยืนต่อไปได้ จึงขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต ลาสิกขา เมื่ออายุได้ ๕๙ ปี (ปีมะเส็ง เอกศก จุลศักราช ๑๒๑๓ พุทธศักราช ๒๔๑๒) นับแต่ญัตติเป็นธรรมยุตมาได้ ๑๕ ปี

          ยุคพระครูธรรมาภินันท์ (อินทร์) เป็นเจ้าอาวาส เมื่อพระเนกขัมมมุนี (คง) เจ้าอาวาส ขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตลาสิกขาไปแล้ว พระครูธรรมภินันท์ (อิน) หรือพระปลัดอิน ได้รับแต่งตั้งให้เป็นเจ้าอาวาสครองวัดต่อมา

          ท่านพระครูธรรมาภินันท์ เกิดปีวอก อัฐศก จุลศักราช ๑๒๑๘ พุทธศักราช ๒๓๙๘ ที่บ้านตำบลบางหญ้าแพรก อำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ เมื่ออายุควรแก่การศึกษา ได้เข้ามาศึกษาเล่าเรียนอยู่กับพระเนกขัมมมุนี (คง) ครั้งอยู่วัดสุทัศน์ ต่อมาเมื่อพระเนกขัมมมุนี (คง) ย้ายมาเป็นเจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศ์ ท่านได้ติดตามมาอยู่ด้วย จนถึงปีมะโรง อัฏฐศก จุลศักราช ๑๒๑๘ พุทธศักราช ๒๓๙๘ อายุครบอุปสมบท (นัยว่าอายุได้ ๒๑ ปี) ได้อุปสมบทที่วัดสัมพันธวงศ์ ก่อนที่พระเนกขัมมมุนี (คง) ไปทำญัตติกรรมเป็นธรรมยุตได้ ๓ วัน เมื่อพระเนกขัมมมุนี (คง) ไปทำญัตติกรรมที่วัดบรมนิวาส ท่านได้ไปทำญัติกรรมร่วมด้วยรูปหนึ่ง เมื่อพรรษาอายุพอสมควร ได้รับแต่งตั้งเป็นฐานานุกรมของพระเนกขุมมมุนี (คง) ที่พระปลัด และได้เป็นเจ้าอาวาสครองวัดต่อมาดังกล่าวแล้ว ได้รับพระราชทานสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรเจ้าอาวาสพระอารามหลวง ที่ พระครูธรรมาภินันท์ มีนิตยภัตเดือนละ ๒ ตำลึง ท่านเจ้าอาวาสมีอัธยาศัยอ่อนโยน ประพฤติปฏิบัติเรียบร้อยตามพระวินัยนิยม ไม่มีอาการสูงต่ำร้าวราน ท่านครองวัดด้วยความสงบเรียบร้อยต่อมาจนถึง พ.ศ. ๒๔๒๖ อาพาธและถึงมรณภาพในปีนั้น อายุท่านได้ ๔๘ ปี พรรษา ๒๘ เป็นเจ้าอาวาสครองวัดสัมพันธวงศ์ได้ ๑๕ ปี

          ชาติกาลเกิดวันพฤหัสบดี ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖ ปีมะแม พ.ศ. ๒๓๙๐ เป็นบุตรคนแรกของนายถี นางล้อม มีน้องร่วมบิดามารดาเดียวกัน ๗ คน เป็นชาย ๓ หญิง ๔ เกิดที่ตำบลบ้านกระเทียม อำเภอบางพลีใหญ่ จังหวัดสมุทรปราการ ได้อุปสมบทที่วัดสัมพันธวงศ์ เมื่ออายุได้ ๒๑ ปี วันพฤหัสบดี ขึ้น ๑๓ ค่ำ เดือน ๖ ปีเถาะ ตรงกับวันที่ ๑๖ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๑๐ พระอมราภิรักขิต (เกิด) วัดบรมนิวาส เป็นพระอุปัชฌาย์ พระเนกขัมมมุนี (คง) และพระครูธรรมาภินันท์ (อินทร์) เป็นพระกรรมวาจาจารย์

          เมื่อวันที่ ๕ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๒๙ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้วเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดให้เป็นพระครูสัญญาบัตร ซึ่งคัดจากจดหมายเหตุราชกิจจารายวัน ความว่า "ทรงประเคนผ้าไตรสลับแพรและสัญญาบัตรที่พระครูธรรมาภินันท์ คงอยู่วัดเดิม นิตยภัต พระราชทานตาลปัตรพุดตาล บริขารเครื่องยศพร้อม ๑ " ตอมาในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๓๓ ในรัชกาลที่ ๕ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าพระราชทานสมณศักดิ์ ให้พระครูธรรมาภินันท์ (แจ้ง) เป็นพระราชาคณะ มีพระราชทินนามว่า "พระพินิตวินัย" พระราชทานนิตยภัตเดือนละ ๓ ตำลึง

          พ.ศ. ๒๔๕๘ พระพินิตวินัย เจ้าอาวาส อายุได้ ๗๐ ปี ชราภาพมากแล้วได้ทูลขอผู้ช่วยเจ้าอาวาสต่อสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส ทรงโปรดให้พระมหาแจ่ม เปรียญ ๕ ประโยค วัดเทพศิรินทราวาส มาเป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาส พระมหาแจ่มมาอยู่วัดสัมพันธวงศ์ได้พรรษาเดียว ก็ทูลลากลับวัดเทพศิรินทราวาส ภายหลังก็ลาสิกขา ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๔๕๙ ท่านได้ทูลขอพระผู้ช่วยเจ้าอาวาสอีก ครั้งนี้ทรงพระกรุณาโปรดให้ พระครูพุทธมนต์ปรีชา (เทศ นิทฺเทสโก) วัดบวรนิเวศวิหาร ซึ่งขณะนั้นยังโปรดให้ไปเป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราชาธิวาสอยู่ ย้ายกลับวัดบวรนิเวศวิหารก่อน แล้วจึงโปรดให้ย้ายมาเป็นผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสัมพันธวงศ์ต่อไป

          พระพินิตวินัย (แจ้ง ปิยสีโล) มรณภาพเมื่อวันที่ ๒๒ มิถุนายน ๒๔๖๐ อายุได้ ๗๑ ปี พรรษา ๕๐ เป็นเจ้าอาวาสอยู่ ๓๓ ปี

          ยุคของพระมหารัชชมังคลาจารย์ ถือว่าเป็นยุคที่วัดสัมพันธวงศ์ (วัดเกาะ) ได้เข้าสู่การพัฒนาด้านต่าง ๆ อย่างเต็มที่ โดยมีรายระเอียดของประวัติของพระเดชพระคุณท่านได้รับการบันทึกไว้มากพอสมควร ถือว่า เป็นบูรพาจารย์ที่สำคัญมากรูปหนึ่งของวัดสัมพันธวงศ์ จึงจะจัดประวัติของท่านแยกไว้ต่างหาก คลิกที่นี่เพื่ออ่านโดยละเอียด

          สกุล ธรรมพันธุ์ ชาติกาล ณ วันศุกร์ แรม ๑๔ ค่ำ เดือน ๑๒ ปีมะแม วันที่ ๑๕ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๓๘ บิดา นายสนธิ์ มารดา นางขาว ธรรมพันธุ์ เกิดที่ตำบลในเมือง อำเภอยโสธร จังหวัดอุบลราชธานี (ปัจจุบันเป็นอำเภอเมือง จังหวัดยโสธร) อุปสมบทเมื่ออายุ ๒๔ ปี ที่วัดสร่างโศก อำเภอยโสธร เมื่อวันที่ ๒๖ มกราคม พ.ศ. ๒๔๖๑ โดยมีพระครูจิตตวิโสธนาจารย์ (ทองพูน โสภโณ) เป็นพระอุปัชฌาย์ พระมหาพุฒ ฐิตปญฺโญ เปรียญโท เป็นพระกรรมวาจาจารย์

          ต่อมาเมื่อวันที่ ๘ มกราคม ๒๔๖๖ ได้ย้ายมาอยู่ที่วัดสัมพันธวงศ์ ขณะที่พระมหารัชชมังคลาจารย์ นิทฺเทสกเถร ยังดำรงสมณศักดิ์เป็นพระครูวิบูลย์ศีลขันธ์ อยู่จำพรรษาที่วัดนี้ตลอดมาจนถึงวันมรณภาพ ในขณะที่เป็นพระลูกวัดท่านได้เป็นกำลังสำคัญในการพัฒนาการศึกษา ปรับปรุงแผนการศึกษาทั้งแผนกบาลีและนักธรรม และต่อมาเป็นกรรมการสงฆ์ของวัด จนได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าอาวาส เมื่อวันที่ ๓๐ มิถุนายน ๒๕๑๐ ได้รับแต่งตั้งเป็นพระอุปัชฌาย์ เมื่อวันที่ ๓๐ มิถุนายน ๒๕๑๐ เช่นเดียวกัน ท่านได้รับภาระหน้าที่การงานต่าง ๆ สืบต่อจากอดีตเจ้าอาวาสองค์ก่อนตลอดมา

          ลุถึงวันที่ ๖ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๑๔ เวลา ๒๑.๑๐ น. ท่านก็มรณภาพ ด้วยอาการอันสงบ ที่วัดสัมพันธวงศ์ รวมอายุได้ ๗๗ ปี พรรษา ๕๓ เป็นเจ้าอาวาสอยู่ ๔ ปีเศษ

          ยุคของเจ้าประคุณ สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ ถือว่าเป็นยุคที่วัดสัมพันธวงศ์ (วัดเกาะ) ได้เข้าสู่การพัฒนาด้านต่าง ๆ อย่างเต็มที่ต่อเนื่องจากเดิม โดยมีรายระเอียดของประวัติของเจ้าประคุณ สมเด็จฯ ได้รับการบันทึกไว้มากพอสมควร ถือว่า เป็นพระมหาเถระที่สำคัญมากรูปหนึ่งของวัดสัมพันธวงศ์และคณะสงฆ์ไทย จึงจัดประวัติของท่านแยกไว้ต่างหาก คลิกที่นี่เพื่ออ่านโดยละเอียด